10-07-10

Flandria Illustrata

Flandria illustrata is een historiografisch en cartografisch werk uit 1641 van de Vlaamse kanunnik Antonius Sanderus. Het bevat voornamelijk beschrijvingen van de steden en dorpen van het voormalige graafschap Vlaanderen, naast een beschrijving van zijn graven en bisschoppen. Vaak werd ook een kaart of tekening van een stad of dorp toegevoegd. Het werk kende verschillende heruitgaven en werd in 1735 ook in het Nederlands uitgegeven onder de titel Verheerlykt Vlaandre. Vandaag de dag wordt de tekst van Flandria illustrata als weinig objectief beschouwd en wordt de bron vooral vanwege haar prachtige kaarten en tekeningen gewaardeerd.

Hieronder een kaart van het huidige Kluisbergen. Dorpsnamen worden niet altijd vermeld, de voorkeur wordt gegeven aan belangrijke huizen of hoven:  Cappel therpelghen, Vervallenhof Labauwe, Meute aenthof ter Becke, Baugaert meute, Nieu Cappel der Hooger Cluysse,  't Goet ter Donckt...

Berchem kreeg zelfs een vermelding in het boek maar Latijns is niet mijn sterkste punt.  Ik vermoed dat het gaat over 'bekende' Berchemnaren?  Degene die zich geroepen voelt om de Latijnse tekst te vertalen, ga uw gang! 

flandria illustrata- berchem

19:42 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

01-07-10

P.C. Popp

Erfdeel Kluisbergen bezit nu kopieën van de complete uitgave van de P.C Popp kadasterkaarten van onze 4 deelgemeenten.  Deze kaarten werden omstreeks 1850 opgesteld en zijn een bron aan informatie.  Niet enkel de genummerde percelen met de bebouwing van destijds maar eveneens de oude straatnamen, gehuchten, namen van belangrijke hoven,...

Eenmaal een degelijk lokaal gevonden, zullen deze kaarten gemakkelijk te raadplegen zijn door de Kluisbergense bevolking.Afbeelding 302

 

 

 

12:14 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

21-06-10

Mont de l' Ecluse

Op een kaart uit 1695 vond ik een opmerkelijke plaatsnaam:  Mont de l' Ecluse.  Je zou eerder Mont de l'Enclus verwachten, niet?  Of is deze laatste dan een recente verbastering die nu als benaming van onze Waalse buurgemeente gebruikt wordt? 

De term 'ecluse' ipv 'enclus' bevestigt wel het verhaal uit de brochure 'Kluisbos Mysteries':  de bergtop is genoemd naar een zogenaamde kluis of zelfs klooster  (clus, reclus, recluserie, cloyster...).  De benaming 'Kluisbergen' voor onze gemeente lijkt dus een juiste interpretatie van onze gemeentegeschiedenis.

Voor onze buurgemeente Mont de l' Enclus valt het wat moeilijker: de verklaring over een 'enclume' (verwijzend naar het aambeeld dat gebruikt werd door dievenbendes in het bos om hun gestolen goud en zilver te bewerken) past iets minder in het plaatje.

Voor diegenen die er zich willen in verdiepen: aan de toeristische dienst van het gemeentehuis kan je de brochure 'Kluisbos Mysteries' nog steeds verkrijgen.

     

kaart 1695  mont de l'ecluse

(bemerk ook dat er op de kaart van Ruien nog geen sprake is maar er wel reeds een molen te 'Reux' aanwezig is). 

21:43 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

06-06-10

Kapel op de Kluisberg

Op de top staat een kapelletje... al heeft die reeds lang zijn sacrale pluimen verloren.  Menig mens fronst zijn wenkbrauw bij het horen van dit feit.  Zo'n logge, donkere, witgekalkte toren kan toch onmogelijk een kapel geweest zijn?  En toch: oude kasterkaarten en postkaarten tonen ons de waarheid. Nu een opslagplaats, destijds een toeristische en militaire uitkijk, ooit eens een seintoren.  Maar eveneens was die toren een kapel geweest. Je moet je dat gebouwtje eens inbeelden met 4 grote ramen erin, zodat veel licht naar binnenkwam. Die ramen zijn nu dichtgemetseld en kreeg het een echt uiterlijk van een toren.

 

toren kapel

22:22 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

28-05-10

Gemeentewapens.

Ook Kluisbergen heeft zijn gemeentewapen.  Deze wordt weliswaar zelden gebruikt maar ze is toch iets te mooi om er zomaar aan voorbij te gaan.  Op de linkerzijde van deze pagina zien jullie trouwens dit wapen.  Een samengesteld schild dat we eens gaan uitpluizen.

De eerste afbeelding toont ons de drie gemeentewapens van Berchem (1956), Ruien (ontwerp) en Zulzeke (1818).  Kwaremont had er geen.  Deze werden gebruikt als stempel om gemeentedocumenten te bezegelen. 

gemeentestempels

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Op elk van deze oude gemeentewapens zien we een schild met een zeer aparte invulling.  Het gemeentewapen van berchem draagt het schild met jachthoorn van de van Pottelberghe's, de laatste heren van Berchem.  In het gemeentewapen van Ruien, slechts een ontwerp doch nooit vergund, zien we het wapenschild met wassende manen van de Odemaere's, laatste heren en vrouwen van Ruien tot aan de Franse bezetting.  Zulzeke wijkt een beetje af.  Het is een iets ouder ontwerp dan de twee andere zegels, duidelijk te zien aan de meer sobere invulling.  Hier blijkt de betekenis mysterieuzer: een dame met hond.  Volgens de overlevering zou het Diane de Merode zijn. Merode, het geslacht heren en vrouwen van Kwaremont-Zulzeke-Ruien uit het oud regime.

 

 

gemeentewapens

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het samengesteld gemeentewapen van Kluisbergen draagt kenmerken uit bovenstaande schilden: de kleuren + het symbool van Berchem en Ruien;  de kleuren van het wapen van Zulzeke.

 

schild kluisbergen2

 

 

 

 

21:31 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

25-05-10

Vergeten verschrikking 1944

Het is alsof het vergeten moet worden: in geen enkel museum of historische kaart wordt het vermeld. Ook is er nauwelijks literatuur te vinden en is het internet zwijgzaam. Toch speelde er zich zo'n 65 jaar geleden wel degelijk belangrijke feiten af in onze gemeente.

Begin augustus '44 werd het kasteel van Calmont ingenomen door een Duitse bezetting. Een groep van zo'n 60 militairen, een bonte mix van SS, Organisation Todt, Luftwaffe en Flak, sloten het kasteeldomein af. Al snel kwam het verzet te weten dat er een V1 basis werd gebouwd. De V1 bom was de eerste vliegende bom die massaal ingezet werd tegen Antwerpen, Luik en Londen. De basis op Calmont zou naar Parijs gericht zijn. Gelukkig was deze niet tijdig klaar en alhoewel er zo'n 70 à 90 bommen reeds aanwezig waren, werd er vanop Calmont geen enkele bom afgeschoten. Omdat de Engelse troepen reeds in de buurt waren, besloten de Duitsers om alles op te blazen. Op 3 september werden twee luide knallen tot op grote afstand gehoord. Tot twee kilometer rond het domein sneuvelden menig ruit en dakpan. Het 'nieuw' kasteel werd tot een ruïne herleid. Eigenlijk mogen we van geluk spreken dat deze basis nog niet operationeel was want anders was het misschien een doelwit voor een luchtbombardement geweest. En dan zou er een pak meer schade of zelfs slachtoffers geweest zijn.

Van deze feiten is er zo goed als niets meer te vinden. Enkel wat oude foto's en een artikeltje in Le Patriote Illustré (nov. 1944). In dat artikel werd er zelfs de opmerking gemaakt dat niemand eigenlijk wist of er reeds een lanceerplatform aanwezig was of niet. Zelfs amper enkele maanden na de feiten was het dus al een half mysterie. Bizar, niet? Er zou eigenlijk eens werk moeten gemaakt worden van een zoektocht naar overblijfsels (betonnen platformen, oude plannen, verslagen uit die tijd...) zodat er een blijvende herinnering kan zijn van deze donkere periode.

v1 calmont

23:46 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (2)

Naamloze straten

Dat we in Kluisbergen niet echt verwend zijn met de vele aspecten van erfgoed, dat zal menig mens wel al gemerkt hebben. In vergelijking met de vele omliggende gemeenten is het in Kluisbergen toch wel wat zoeken naar monumenten, historische verwijzingen en kennis van eigen gemeentelijke geschiedenis. Het resultaat van decennia lang weinig interesse van de gemeentelijke overheid? Zelfs het mooie hoofdgebouw van de gemeentelijke jongensschool in de Berchemstraat moest er enkele jaren geleden aan geloven om plaats te maken voor een 'groene opvulling'. Uitverkoop (zoals het boswachtershuisje, Kastanjehof en de Vierschaar) of afbraak is nu niet echt een goeie basis om een gemeentelijk patrimonium op te bouwen of zelfs te handhaven.

Eerlijkheidshalve dienen we natuurlijk wel de mooie gemeentelijke realisatie van de pastorij te Berchem te loven. Misschien, heel misschien heeft dit gebouw teveel aandacht gekregen en ging dit ten nadele van vele andere mooie gebouwen... instandhouding zou al een mooi resultaat zijn, het hoeven niet allemaal dure, polyvalente gebouwen te worden. Benieuwd naar wat de toekomst ons zal brengen met het Huis Decock in de Berchemstraat.

Niet te vergeten dat er ook diverse private initiatieven geweest zijn in Berchem. Het centrum is echt een revival aan het meemaken. Spijtig genoeg dat de KB(C) daar al voor de tweede maal een miskleun heeft neergepoot in het centrum, twee herenhuizen sneuvelden al voor doodse gevels (oud en nieuw bankkantoor).

En eigenlijk gaat dit bericht niet enkel over de gebouwen. Ik weet niet of er al iemand eens goed naar ons stratenplan gekeken heeft? Buiten de Stationsstraat en Molenstraat is er echt niets meer dat je kan linken aan gemeentelijke geschiedenis. En nochtans waren er destijds wel enkele naamstraten die verwezen naar belangrijke personen, meestal burgemeesters / brandweercommandanten (blijkbaar ooit een standaard cumul?). Ook hier kwam de bulldozer van gemeentegeschiedenis voorbij...

straten

23:44 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (5)