25-05-10

Bier en brandewijn

Bier en brandewijn!

Vandaag vond ik een lijstje van herbergen die er destijds in onze deelgemeenten waren. Wat me direct opviel is dat de namen van deze herbergen nog in het leuke oud-nederlands waren. Dus geen Franse café benamingen die we op vele oude foto's tegenkomen, stammende uit een verfoeilijke periode waarbij men poogde om alles te verfransen. Het lijstje die je hier onder kan lezen komt uit de periode voor de oprichting van België en waren kenmerkend voor de Vlaamse plattelandsgemeenten.

Berchem:
* Sinte Huybrecht (patroon der jagers), nu het huidige 'in 't vosken'
* Sinte Anthonis (centrum)
* Sinte Jooris (patroon van de kruisbooggilde), later verfranst naar Saint George.
* Het Bourgoens Cruys (huidige Berchemstraat)
* De Sterre (huidige Berchemstraat)
* Den Enghel (grykoort)

Kwaremont:
* Den Enghel (in de toenmalige 'pontstraat')
* 't Soete Vrouwken (Lamont)
* Den Pater Berge (oud wethuis) gelegen tussen dorp en patersberg
* Den Vuilen Voorschoot / De Craye (Ronse steenweg)

Ruien:
* De Dry Duiven (Groten Heirweg, gehucht Muntzele)
* 's Heeren Wapenen (nabij de kerk)
* De Watermolen (Groten Heirweg)
* Het Kodt ('halverwege Ruyen en Quaremont')

Zulzeke:
* De Branderije

vosken

23:41 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

De vierschaer

Wie af en toe in het Kluisbos rondwandelt, kent natuurlijk de Vierschaar: de taverne die eigenlijk best eens een opfrissing kan gebruiken. Deze herberg heeft zichzelf pas zeer recent de naam Vierschaar aangemeten, toen de gemeente destijds het gebouw kocht van de familie Behaghel. Toen heette het 'Ferme du Christ' maar een franstalige naam lag een beetje moeilijk voor een Vlaamse gemeente. Dus werd het 'Vierschaar' geheten, naar de lokatie waar dit gebouw stond. Nu is dit gebouw in private handen maar deze naam bleef behouden.

De plaatsnaam 'vierschaer' bestond dus al veel langer. Op deze plaats was er rechtspraak en aansluitend ook de mogelijke uitvoering van de straf. Op een sobere 17de eeuwse kaart kunnen het symbooltje van " 't gerechte" zien.. Vergis je niet, het symbool heeft een beetje weg van Peetje en Meetje maar het is wel degelijk een galg.

vierschaar

23:35 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

Grensproblematiek

Zeer actueel ... en dan toch weer niet.

Als ze groot genoeg zijn, doen ze regeringen vallen. Gelukkig is het niet altijd zo dramatisch en volstaat het om wat creatief te zijn. Neem nu het kasteel van Calmont, gelegen op een steenworp van het dorp van Kwaremont. Maar hoort dit kasteeldomein wel bij Kwaremont zoals vele oude postkaarten ons doen geloven?

Enkel een kadasterkaart kan ons hier zekerheid geven. En wat blijkt? Het domein ligt op het grondgebied van Ruien, laat daar vooral geen twijfel over zijn! Veiligheidshalve schreef de maker van deze officiële kaart er wel "chateau dit te Quaremont" bij. Iedereen tevreden: het was Ruien maar je mocht Kwaremont zeggen...

 

calmont

23:33 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

Het Doveleenbos

Er is waarschijnlijk geen mens in Kluisbergen die deze naam gebruikt maar een deel van 'ons Kluisbos' wordt officieel wel het Doveleenbos geheten. Op diverse hedendaagse kaarten wordt die naam steevast gebruikt. Echt ingeburgerd zal dit waarschijnlijk nooit geraken. Volgens de weinige informatie die ik kan vinden, is het Doveleenbos het stuk bronbos tussen Vierschaar en het openluchtzwembad. Of toch ongeveer, we kijken niet op een boom minder of meer.

Waar komt die naam eigenlijk vandaan? Want een dovenleen is nu niet echt een woord dat je in de woordenboek zal vinden. Het is natuurlijk allemaal wat vaag dankzij de tand des tijds maar wat we met zekerheid kunnen zeggen: de oorsprong van het Dovenleenbos ligt bij een persoonsnaam. In het Landboek van Ruyen (1729) wordt Ruien in wijken opgedeeld. Eén van die wijken staat beschreven als " Simoen Den Doovenleen". Het is het gebied tussen Rijerstraat en het dorp, met een uitloper langs de Kokereelstraat (richting bos dus). In dat gebied zijn verschillende percelen eigendom van ene Simoen (of Simon) Den Dooven. Het aanvoegsel -leen kan enkel maar betekenen dat deze persoon ze in leen kreeg of ze in leen gaf. Dat is me nog niet duidelijk maar eigenlijk is dit nu niet zo belangrijk. We weten alvast wie er aan de basis lag van het Doveleenbos. De wijk "Simoen Den Doovenleen" moet dus tot een aardig stuk in het huidige bos gelegen hebben.

Simon mag trots zijn... hij heeft een bos naar zijn naam gekregen.
De familienaam Den Dooven komt trouwens nog een tijdje in onze gemeente voor. Zo is er vermelding van Arent en diens zoon Huibrecht. Eigenaars van de Herberg De Sterre in Berchem (1720). Voorts zijn er dan nog een hele reeks afstammelingen... maar dit zou ons alweer een pak verder brengen van het mooie Doveleenbos.
doveleenbos

23:27 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

De Schelde in Berchem



Nu een brede, als in beton gebunkerd kanaal maar ooit was het eens een kronkelende waterweg. Op een kadasterkaart van omstreeks 1850 vinden we nog deze slingerende Schelde. Natuurlijk was dit toen ook maar een momentopname want de ligging van een rivierbedding lag toen zelden vast. Af en toe werden lussen afgesneden. Of werd er zelfs een nieuw stukje uitgegraven, zoals na de Scheldeblokkering van de Franse troepen aan de vooravond van de Slag bij Oudenaarde. Franse troepen, komende uit Doornik hadden ter hoogte van Berchem de vaargeul geblokkeerd door iets in de Schelde te werpen en ze deden dit blijkbaar zo goed dat deze nadien niet geruimd werd maar gewoon een nieuw stuk Schelde werd gegraven om het geblokkeerde deel te omzeilen. Wat ze precies gebruikten om die vaargeul te blokkeren, dat zou nog eens opgezocht moeten worden, ik moet het antwoord schuldig blijven.

Terug naar de Scheldebedding van omstreeks helft 19de eeuw. Deze kwam tot nabij de kerk en ter hoogte van de Grijve tot tegen de huidige Berchemstraat. Een groot deel van deze oude bedding bestaat nog steeds: het traject van de Molenbeek. Van waterweg tot bescheiden beek (nu gelukkig iets minder gekleurd door industriële afvalstoffen dan in mijn kindertijd).

 

Schelde

23:19 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

Ferme Broetit

Aan een zijstraatje in de aanloop naar de huidige Oude Kwaremont staat al eeuwen een boerderij. Op de PC Popp kaart staat deze vermeld als 'Broetit Ferme'. Vele plaats- en naam aanduidingen op deze kaarten zijn een verfransing van Vlaamse uitspraken. We mogen er dus vanuit gaan dat deze hoeve dan ook een naam had met een '-ie' aan het einde. 't Hof van Broetie ? Mogelijk... Of heeft de landmeter ten velde het niet goed verstaan en gaat het over 'Broeckies hoeve'? De hoeve ligt nu éénmaal aan de Broeckstraat.

Je kan veel leren uit die oude kaarten maar ze werpen eveneens vele nieuwe vragen op.

broetit

23:18 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)

Waterkasteel te Zulzeke

Onbekende parels...

ooit stond er in zulzeke een heus waterkasteel. Ongetwijfeld had deze wel niet de allures van een middeleeuws slot maar was het wel een belangrijke eigendom met ringgracht. Wie vandaag de weg vraagt naar het waterkasteel in zulzeke zal waarschijnlijk niet veel wijzer worden maar op de PC Popp kaart staat deze nog zeer duidelijk ingetekend. De straatnaam is nog steeds ongewijzigd: Kosterstraat. En het oude 'kasteel'gebouw staat er nog steeds, de ringgracht is ondertussen verdwenen en stallingen werden volop bijgezet. De 'Beyaerd beke' is vandaag nog steeds een bescheiden beekje die amper van bedding gewijzigd is.

waterkasteel

23:17 Gepost in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0)